Ballonvaart spreekbeurt

Inleiding
Geschiedenis van de luchtballon
Werking van een hetelucht
Hoe word je ballon piloot?

Inleiding

Tegenwoordig kun je veel informatie op het internet vinden. Ook wij proberen je een handje te helpen middels deze luchtballonnen website. Pagina's en foto's mag je voor dit doel uitprinten en gebruiken. Vertel iets over de ballonvaart in het algemeen en vergeet daarbij niet een stukje geschiedenis over het begin van ballonvaren. Licht ook de verschillen tussen een gasballon en een heteluchtballon toe. En hoe wordt een ballon gemaakt? En waarvan? Vertel wanneer men kan ballonvaren en welke invloed het weer hierop heeft. En hoe zit het met de veiligheid? Leg ook je publiek uit hoe je ballonpiloot wordt en wat de taak van de volgploeg en de balloncrew is. En je kunt vast zelf nog wel enkele punten bedenken. Neem ook bijpassende luchtballonnen foto's of luchtballon posters mee. Zo kun je ook laten zien waar je over praat.

Geschiedenis van de luchtballon

De luchtballon is uitgevonden door twee Fransen, de gebroeders Étienne en Joseph Montgolfier, die op 4 juni 1783 in Annonay de eerste opstijging van een onbemande heteluchtballon demonstreerden. Nog in hetzelfde jaar hadden de eerste bemande opstijgingen plaats: op 21 november 1783 de eerste opstijging van een heteluchtballon bij Parijs door Pilâtre de Rozier en de markies van Arlandes en op 1 december 1783 de eerste vaart van een met waterstofgas gevulde ballon door J.A.C. Charles en Robert. Ruim een jaar later, op 7 januari 1785, werd door Blanchard en Jefferies een ballonvaart over Het Kanaal gemaakt. Tijdens het beleg van Parijs (1870/1871) heeft de luchtballon een belangrijke rol gespeeld als blokkadebreker; in ruim vier maanden tijd werden er vanuit de stad 66 opstijgingen gemaakt met ballons en konden 167 personen de belegerde stad door de lucht verlaten. Het verblijf op grote hoogte in een open ballonmand is zeer riskant: van de driekoppige bemanning van de in 1875 opgestegen ballon 'Zenith' stierven er twee. Ook de beide opvarenden van de 'Bartsch von Sigsfeld' vonden de verstikkingsdood door een mankement aan de zuurstoftoevoer. Het was de Zwitser A. Piccard die met de door hem uitgevonden bolvormige en luchtdicht afgesloten ballongondel daarin een grote verbetering bracht en met zijn opstijging aan boord van de 'FNRS' op 27 mei 1931 een reeks van ballonvaarten naar de stratosfeer inleidde die met de opstijging van de 103!600 m3 grote ballon 'Explorer II', met aan boord de kapiteins Albert W. Stevens en Orvil A. Anderson, op 11 november 1935 met een absoluut wereldhoogterecord van 22!066 m haar voorlopige bekroning vond. Bij de daling konden de beide inzittenden zich met hun parachutes redden, nadat het omhulsel van de 'Explorer' het had begeven. Pas in augustus 1978 slaagden drie Amerikanen (B. Abruzzo, M. Anderson en L. Newman) erin om als eersten met een ballon de Atlantische Oceaan over te steken in een vlucht die 5 dagen en 17 uur duurde. Het afstandsrecord voor ballons werd gevestigd op 9-12 november 1981 door de Amerikanen B. Abruzzo, R. Clark en L. Newman en de Japanner R. Aoki. Met hun heliumgevulde ballon 'Double Eagle V' (inhoud 111!300 m3) legden zij 8382,54 km af van Nagasjima in Japan naar Covelo in Californië. Wat Nederland betreft komt aan de Rotterdamse 'stadsmedicinaaldoctor' J. van Noorden de eer toe als eerste Nederlander een onbemande vrije ballon te hebben opgelaten. Dat gebeurde bij Rotterdam, op 1 december 1783. De eerste Nederlander die een zelf geleide ballonvaart ondernam, was Abraham Hopman. Op 29 september 1804 voer deze met de door hem zelf vervaardigde ballon 'Lust tot Onderzoek' van Rotterdam (plaats Concordia) naar Schiedam.

Werking van een heteluchtballon

Tegenwoordig wordt de nylonballon met koude lucht gevuld tot hij helemaal bol staat. De lucht in de luchtballon wordt verwarmd met een regelbare brander tot ongeveer 105-120 °C. Door de toevoeging van energie in de vorm van warmte, stijgt de temperatuur. De lucht wordt ijler, de dichtheid vermindert. De hete lucht stijgt ten opzichte van de koude lucht. Ze is lichter geworden dan de omringende lucht die verplaatst wordt. Het soortelijk gewicht van lucht bij 15 °C is 1,2 kilogram m3, bij verwarming tot 100 °C gaat dit 0,8 kg per m3 lucht worden. Indien je dus de inhoud vermenigvuldigd met het verschil van 0,4 kilogram per m3 kan je zelf het draagvermogen van de ballon berekenen. Het is dan ook begrijpelijk dat het gemakkelijker vliegen is bij koud weer. Als het buiten 5°C is, is het verschil tussen de hete lucht in de ballon en de buitenlucht veel groter dan tijdens een warme dag van 30°C in de zomer. De piloot zal bij het stijgen ook rekening moeten houden met de atmosferische druk. Die zal afnemen hoe hoger hij de lucht in gaat. De lucht in de ballon zal dus meer uitzetten (ijler worden). De lucht in de ballon moet geleidelijk kunnen vrijgelaten worden of het nylonomhulsel zou barsten en we weten allemaal wat de gevolgen daarvan zouden zijn. Het stijgen, zweven op dezelfde hoogte en dalen wordt geregeld met behulp van de regelbare brander. Wil de piloot stijgen of is lucht aan het afkoelen, dan zal hij de lucht verwarmen. Via het ventiel kan hij lucht laten ontsnappen als hij te hoog zit of als de zon de lucht te zeer opwarmt.

Hoe word je ballon piloot?

Om piloot te worden moet je zowel een theorie- als een praktijkexamen doen. De theorievakken zijn: navigatie, meteo, ballonmaterialenkennis, voorschriften, radiotelefonie en fysiologie. Deze theorie vakken kunnen gevolgd worden op iedere vliegschool in Nederland, omdat het theorie-examen hetzelfde is als degene die nodig is voor het motorvleugelbrevet. De praktijk zijn lesvaarten met een instructeur die je bijvoorbeeld bij A3 Ballon B.V. zou kunnen volgen. Men moet gemiddeld tussen de 20 en 30 ballonvaarten gedaan hebben, waarvan één solo. Daarna mag men een praktijkexamen doen. Men wordt ook nog uitgebreid medisch gekeurd. De kosten voor een ballonopleiding zijn ongeveer €25.000,- en de opleiding duurt gemiddeld 2 jaar. Na de opleiding moet je eerst 150 uur ervaring op een 2 tot 3 persoonsballon moet opdoen, alvorens je op grote ballonnen mag varen.